The Basket Wars
I bought our dog Sugar a new basket. The cats immediately conquered it.
In the end, a treaty was obtained. With the cold weather, the cats saw the advantage of sharing the basket with a hot dog.
On a mission in Ethiopia
Never in my life I have been offered as much chewing gum as in Ethiopia. Admittedly, street vendors wanted to sell me other things as well: fake gems, guided tours and colorful baskets the size of a small elephant. But above all, they sold gum.
Some people had a more intricate plan to gain access to my money. Piedro introduced himself to me in Addis Abeba, the country’s capital. Could he please practice his English? So I asked about his age (probably 16, but he’s not sure), his background (a refugee from Eritrea) and his family (he’s an orphan). Then Piedro invited me to a party where everyone would be dressed in folk costumes. I declined politely: invitations of this type are a well-known way to get robbed.
Like me, most westerners visit Ethiopia on behalf of a development organization. They bring financial and human capital to help fight poverty, diminish hunger and improve health. Subsequently, many Ethiopians have come to confuse westerners with a walking dollar sign. This seemed to stand in the way of acquiring what Mark Twain called the “broad, wholesome and charitable views of men and things” that I usually get in a different country. Only with the medical doctors I met for work I could actually talk about matters beyond money like religion, food and relationships.
I was brooding on this when I was boarding my plane back home with 17 young Americans. They turned out to be missionaries who had spent six weeks in a remote part of Ethiopia. Assuming they volunteered for an organization, I asked what kind of development work they had done. Nothing, they replied: their sole aim had been to spread the gospel. When a local man bitten by a snake came to them for help, the only thing they offered him was prayer.
Looking at the munching missionaries, I realized I now knew who buys all that gum in Ethiopia. I also understood my trip had been a success. For most Ethiopians, I might be just another rich westerner but for sixty medical doctors and their patients, my visit had made a difference.
Ethiopia’s future
Two five-year-olds in Gondar, Ethiopia, who insisted on being photographed and giggled incessantly when they saw the result.
Working (out) in Ethiopia
“No problem!” My Ethiopian colleague smiled encouragingly. He had just welcomed me to the medical centre of Gondar University, in the north of Ethiopia, where I was to give a training. Then he showed me the computer room I was expected to use. I looked at the dodgy PCs and felt slightly concerned. The training’s e-learning tools were developed in the UK with the best intentions but not quite the same system requirements as in Africa. “What if we get a blackout?” I asked him. “We have a generator,” my colleague replied. “No problem!”
I work for the Geneva Foundation for Medical Education and Research, a non-profit organization focusing on sexual and reproductive health. My colleagues and I provide health professionals in developing countries with trainings and help them conduct and publish their research. We often work together with other organizations and institutions. In Ethiopia, I represented my NGO as well as Oxford University. I was expected to gather health professionals, facilitate a digital training on a certain complication of pregnancy and reward the participants with a certificate.
There proved to be a few challenges. More people showed up than had inscribed for the trainings so there were not enough PCs available. Internet slowed down or halted completely. Plan B was to hand out CDs with the course material. But many computers lacked the software required for the training’s complicated graphs. Or the CD was not compatible with the brand-new Macintosh computers that had been donated by a well-wisher. Or passwords to allow updates were missing. Wireless keyboards and mice that didn’t match proved another problem. During my visit to Ethiopia, I became accustomed to running around in hot, stuffy computer rooms, explaining the course here, pointing out the proper side of a CD there and updating software everywhere. As soon as I had everything up and running, a blackout would mess things up. And generators never worked.
After the last training I sank to the floor. My Ethiopian colleague stooped over me. “That went really well,” he said casually. I nodded, panting and wiping the sweat of my brow. He shook his head. “Crazy Dutch girl.”
You’re being watched
Having arrived at the temple Spouse and I went to see in rural Gujarat, the biggest local attraction proved to be… us.
India travels
I went to India to buy Love-in-Tokyo. In a country of over a billion people, having a simple purpose seemed a good idea.
To say that India is intense is an understatement. It has a fascinating history, stunning architecture, colorful textiles, noisy transport, smelly spices, dubious snacks, scruffy street dogs and of course all kinds of people. I bought bangles from a Tibetan refugee, was blessed by a hijra, a transgender, and discussed Saint Nicolas on an elephant with a Dutch family from Delhi.
So much to see, so little time. Our journey started in Delhi and lead southwards to Bharatpur, Agra, Jaipur, Jodhpur, Zainabad, Ahmedabad and Mumbai. We traveled mostly by train, which is said to be The Quintessential Indian Experience. We were stowed away on bunk beds far from the window, which was too small and dirty to see the landscape. We discovered that Indian trains can run seven hours late. On several occasions, the toilet of our first-class compartment had overflowed. I had just read about exactly the same circumstances in Gandhi’s 1917 book Third class in Indian Railways. At least, now that India is developing, shit affects all classes equally.
It’s a country of extremes. We wandered from the Delhi slums to the most expensive, colonial-style hotel for high tea. Not far from the crowded Taj Mahal we visited Keoladeo National Park, a peaceful paradise for ornithologists. I saw a Hindu funeral cheerfully headed by a brass band. I drank the most delicious lassie that made me incredibly sick. I found consistency too, like in the bobbing heads, bossy bureaucrats and ingenious ways of transport. Throughout India, fashion was dominated by traditional saris for women and glittery slipovers with earmuffs for men.
I had not yet scored the type of hair band known as Love-in-Tokyo when a customs officer stopped me on my way out of the country. He looked at my passport. “Great name,” he said. Then he wanted to know my occupation and whether I had written a book. Slightly bewildered, I mentioned its title. “Ah,” he sighed, “great book”.
Who wants love in Tokyo if you can get such a compliment in Delhi?
Spicy South of India
South Indian Restaurant Lingo:
“No spicy ma’am” means the dish is quite hot.
“A bit spicy ma’am” means add several bottles of water to your order and fasten your seatbelt.
India…ummm…ohm?!
“Close your eyes!” I was sitting on the floor of the Galta Mandir, a temple in Jaipur dedicated to the monkeygod Hanuman. Raju, a twelve-year old selfappointed guide, sat beside me. He was showing me how to pray. He had also decided what we were praying for: a baby. As a woman of thirtysomething, Raju thought I must be in dire need of one.
Many westeners go to India for spiritual reasons. It’s not hard to distinguish them from the crowds of more prosaic tourists. The women often wear a sari, the supershawl ingeniously draped around the body. Searching men (fewer in numbers it seems) usually just sport dirty yoga pants. Some guidebooks say that wearing Indian-style clothes is a good thing, but it looks like mockery if it comes with distinctly unIndian behavior. I’ve seen baffled Indian families staring at a westener in a sari who was meditating in a crowded restaurant.
For me personally, spirituality couldn’t feel more remote than when in India. Temples and mosques are so low-key that even chickens and goats can enter. When I ask about religiosity, like the difference between a red and yellow bindi (the dot on a hindu’s forehead), people giggle and reply that they have no clue. Several hindus told me matter-of-factly that they pray to Krishna and Jesus alike. Indian spirituality comes accross as eclectic, colorful and very relaxed and not at all as providing easy enlightement and straightforward solutions to all your problems. So do these searching westeners find more here than a huge bill for their meditation and yoga classes, I wonder?
In the temple, our prayer had finished in a few seconds. “Now you give money to the holy man,” commanded Raju, pointing to an impatient gentleman dressed in orange. Apparantly, ten rupies or fifteen eurocents didn’t just buy me the goodwill of Hanuman but also some fruit from the holy man. I doubt the Indian gods will fedex me a baby, but at least I had a banana when I left the temple.
Jaipur, Rajasthan
Add the noise of shouting people, barking stray dogs and the horns of autorickshaws, cars and trucks. Then add the smell of rotting trash and feces.
India bug
About three quarters of travellers in India get sick. Spouse and I though had taken all precautions to stay healthy during our roundtrip from Delhi to Bombay by train. We had received 400 Swiss Franks worth of vaccinations. We knew only to drink bottled water and eat freshly cooked food. We had enough DEET to kill all malaria-infected musquitos of Rajastan. If nevertheless the shit would hit the fan, so to speak, we had antibiotics and medication against diarrhoea.
People tell you hygiene is poor in India but unless you’ve been there, it’s impossible to imagine how bad it is. Delhi resembles a garbage heap. The streets are littered with plastic, rags, paper and rotting food. Cows, goats and pigs scavange the trash and add their droppings. People pick the filth, looking for useful things like cow dung for fuel. Then they add their shit to the pile. We saw rows of people emptying their bowels on the tracks of Delhi Main Station. They don’t use toilet paper but wipe their bottoms with their left hand, which they wash with a bit of water. Then they hand you a bottle of water, pat your train seat or shake your hand.
It took us only three days to get sick. We avoided a traffic accident in Delhi, bird flu in the Jain Bird Hospital, dysentry from a dubious train meal and chest infections from coughing rickshaw drivers only to be felled by a simple breakfast in a countryside resort. I stuck a finger in my throat and immediately felt better, but Spouse remained misserable. We moved to a hotel in Jaipur where the manager immediately took charge, pinching Spouse in her hand, providing her with dehydration salts, water, a heater and blankets, promising that, insh’allah, she would feel better soon. She will, but our initial enthusiasm to try out all kinds of food and drink is ruined. And I keep wondering: what are the statistics of falling ill a second time in India?
Goodbye Summer
A single sunflower along the road to Versoix, late november, watching the onset of winter. Bit by bit, the Mont Blanc and Jura mountains get covered in snow. In a few weeks it’s our turn.
Hoarding
When I turned eight my grandfather gave me, as a present, hundreds of used train tickets. I watched, astonished, how he tenderly rummaged the collection, recalling the purpose of various journeys. The tickets were clearly of great value to him.
My grandfather was a hoarder: he collected and was unable to discard stuff even if it were worthless things other people would throw away. His five sons have the same tendency. I remember visiting one uncle’s house: small lanes meandered between mountains of stuff. My mother prevented clutter in our house by throwing stuff out when my father wasn’t around. Only one uncle, who went into therapy, managed to rid himself of the disorder.
It’s hard to pinpoint the difference between compulsive hoarding and owning a lot of stuff. My father couldn’t pass an open trash container without taking a peek inside, and would often take out things that he thought he could use. He would also pick up things from the street like rubber bands and lost gloves. My father had great excuses for keeping stuff, like a broken pencil that was a bit like the one of his late mother. He sometimes tried to organize, but would get lost in his boxes and suitcases filled with paper. Processing information seemed to be a challenge. Maybe that’s why my father wrote down everything – names, book titles, phone numbers, ideas, summaries of conversations. He had tens of thousands of these notes: too many to be of use, but he couldn’t part with them.
My father’s passion for collecting stuff frightened and embarrassed me when I was young. Only later I realized that the disorder was much stronger than him. To understand the way he gave meaning to things, I used the 74 gloves he had collected in a project for art school. Since his death I sometimes pick up things from the street in his remembrance, like a nice chestnut or a button. But once I get home, I throw them away. Just to make sure they won’t turn into weird birthday presents.
Swiss street sign
Behold this street sign I spotted every ten meters in a residential area in Switzerland. Apparently, dogs and cats in Switzerland are expected to read street signs. To me, the sign is a fine specimen of, what is called in psychoanalysis, anal retentiveness.
Killing with cleanliness
My in-laws suffer from a genetic disorder called laundryphilia. This abnormal love for doing laundry seems incurable and is passed on from generation to generation. Spouse’s grandmother rubbed her fingers into oblivion on the washing board. My mother-in-law takes pleasure in washing particular garments on particular days of the week. One daughter gets a kick out of washing weird things, like toothbrushes. The other goes for quantity rather than quality: she managed to kill her machine in a few years by using it four to six times a day.
Occasionally, the disorder wreaks havoc. I was enjoying a coffee on a quiet Saturday morning when I heard the sound of a waterfall coming from my study. I ran upstairs and found that the room’s basin was overflowing. There was a distinct smell of detergent and I saw bits of purple fluff in the puddles on the floor. Something was blocking the drain of the washing machine: its wastewater was looking for a way out.
It appeared that Spouse had decided to wash our doormat. “Did you look at its washing instructions?” I asked. Yes, she did. “Did it say you could wash the doormat?” No, it didn’t. But Spouse had decided she knew better than Ikea. “There are other ways to clean a doormat,” I ventured while we mopped the floor, “like using a brush”. Obviously, I had no idea what I was talking about.
In the week that followed, Spouse spent her evenings either in the DIY shop or crouched behind the washing machine. She poured soda into the drain and poked it with rods and knitting needles. To no avail. Occasionally, I parked our garbage container next to the washing machine. After each washing, I rolled 45 liters of rinse water to our bathroom, which I emptied in the tub.
Spouse finally unblocked the drain it by sawing most of the pipes away. Apart from a small leak, our washing machine seems to be working properly again. The doormat is less lucky: what’s left of it will have to go. It will be the cleanest object in the garbage dump.
Spectacular
Spouse diving in Raja Ampat, Papua Indonesia, where marine life diversity is the highest on earth.
Holiday fun
“Hi honey! I was just about to do yoga. Making sure I’ll be relaxed as the Indians when we’re in Delhi next month, haha! Oh, you’re calling about our holiday! What, visa…? Of course we need a visa. That should be easy, we’re leaving for India in 7 weeks, plenty of time. Let’s go to the Indian embassy in Geneva. What do you mean, we can only apply in France? We have to apply in bloody Paris?! Yes, yes, I’m looking at the website of the Indian embassy there right now. Easy as pie, we can apply online! Oh no, you have to apply online, then print the form and submit it with a copy of our electricity bill. Well slap me sideways with a chainsaw. Listen to this: they want two photographs conforming to Indian Government norms. That’ll be an extra 20 euros for some ugly special-sized photos. But isn’t it a bit extravagant to spend 200 euros on travel to Paris just to pick up two passports?! What about applying by post? 119 Euros?! Well smack my ass and call me Judy. And how long will it take before they’re sending our passports back? THREE WEEKS?! Why the hell does it take so long? Guru Nanak’s Birthday? Who was Guru Nanak and why is the embassy closed for his birthday? Nevermind. Well, three weeks is not good enough, because you’re leaving for Hong Kong in two weeks and I’m going to the Netherlands. So what about applying for a visa in the Netherlands? Yes, yes, I’m looking at the website of the embassy there right now. They want a letter from our employers saying we won’t work in India. Dios mio. So I’ll apply in the Netherlands after my second trip, you’ll apply there when you come back from Hong Kong and we’ll have the passports sent from the Netherlands to Geneva. Which leaves me no time to apply for a visa for that trip to Ethiopia. No, I’m not going to worry about that right now. I’ll first do yoga. I feel a bit tense.”
Let It Snow
My pirate mittens… nearly done!
Work ethics
The website Why work? is a platform for the creation of ‘livable alternatives to wage slavery’. It doesn’t propose sitting around drinking Pina Coladas all day: it’s more about being pro-leisure and against current ideas about what is productive and valuable. As I haven’t had a steady job in the past year, I had the chance to reconsider mainstream opinions about work ethics.
After moving house a year ago, Spouse went back to work and so did I. I published three academic articles and wrote two chapters for a book. I edited a children’s book and wrote another one. I started campaigning for Greenpeace and took part in many actions. When I wasn’t running up and down Geneva’s busiest shopping street dressed as a gorilla to protect the rainforest, I took care of our pets and most of the household – something for which Spouse, with her high-pressure job that takes her abroad half of the year, simply has no time.
Despite my productivity, some friends and family summed up my status quo as “not doing anything”. After all, I did not have a nine-to-five job in an office. “It must be nice being on a break,” someone responded apprehensively after I told about a course in project management I’d taken. People asked me if I wasn’t bored without a job and whether I felt bad “living off my partner”.
The first thing people ask after your name, is what you do. I never noticed until last year. Not to be able to give a simple answer, a job description and a company name, was sometimes uncomfortable – and not just for me. In our work-obsessed culture, a steady job makes up a considerable part of our identity. “You’ve jumped the system,” a friend said. “And that makes people nervous”.
Last week I started a new job. Not because I was bored with my previous activities, but because it seemed like a rare opportunity. “My prayer has been answered,” a family member wrote. Others expressed their happiness that I was no longer “at loose ends”. I have less time now to protect the rainforest but who cares?! I’ve returned to wage slavery.
Paralympics
Last week our two-legged dog Sugar (on the left) met a rather grumpy little dog called Stella. Like Sugar, she’s been abused. Not in Taiwan, but in Serbia. Apparently, the production of wheelchairdogs is a worldwide enterprise. And for the record: it’s just us that appreciated seeing these two together. Sugar and Stella didn’t bat an eye.
At the Town Hall
Every French town, no matter how insignificant, has a town hall. It’s the administrative center of the region, provides an office for le Mayor and is the hub of town life. On a beautiful summer morning Spouse and I visited the mairie of our village. We wanted to know if there are any restrictions on paint colors for our house. The current combination of light brown walls and dark oak shutters is depressing us.
At the mairie, our plan caused quite some excitement among the three women behind the counter. What color did we have in mind for the shutters? “Blue,” I said, “or green”. More excitement. One of the ladies wagged a finger at us. “Impossible,” she said. Apparently, we couldn’t just pick a color and paint our house the way we liked! Imagine what our village would look like if everyone did that? “Are you German?” one of the ladies asked suspiciously.
At that moment a door opened and an amiable man with a beer belly and a moustache rushed out. “German?” he said. “Did I hear German?” It was Monsieur le Mayor. A Berliner by birth, he had married a French woman and settled in our village decades ago. His wife worked and he raised their children. “Being a houseman,” he said with pride, “caused quite a stir here, at the time”. As the children grew up, he became bored. Why not become a mayor? “I had to take the French nationality of course,” he said. “But I also kept my German one. It’s a matter of principles,” he confided.
Our tête-à-tête in German, with the mayor, had considerable impact on the ladies behind the counter. Suddenly, a different color for our shutters might be possible after all. A commission would visit our house and, depending on the situation, would tell us which color to take. “But you can forget about blue,” one of the ladies added gloatingly.
I used to think that important decisions were taken in the Élysée Palace in Paris. I was obviously wrong.
Never Mind The Bollocks
Who would ever consider getting a toilet seat with the Dutch flag? Exactly: nobody. So why is it different with the UK flag? Because it’s Punk? Or Burberry? Or Harry&Kate? Hm, I wonder how my British friends like our purchase..
Hector
After a day in the countryside I came back to Geneva to discover my bike had a flat tire. A bummer, because I live 11 km from the city and it was already getting dark. Still sparkling from the lovely day I’d had, though, I started to walk home.
I was passing the Chinese embassy, thinking of the artist Ai Wei Wei, when a young man on a bicycle flashed past. He stopped dead in his tracks and looked at my tire. “Ahhh,” he wailed with a sense of drama, “what has happened?”. In a few seconds he was crawling in front of my bike, tinkering with my tire. I insisted I was fine and that I would walk home, but he shook his head. “I give you my tire,” he said, all smiles. “Or even better: I give you my bike.”
He introduced himself as Hector. He was originally from Mexico, working as a sculptor in Geneva. “Your skin is beautiful,” he said while tearing a wheel from his bike, “like ceramics”. I protested vehemently against his offers and asked if he had a pump I could use? “Oh Luce,” he said dreamily, “we can go biking together” .
Hector had a pump and a tire repair kit. He seemed shocked at the idea that I knew how to repair my own tire and insisted on using all his glue to patch the tube. But it worked. I thanked Hector, who thanked my bike for bringing us together. “It’s magic,” he concluded. And when could we meet again? “I could be your cat,” he suggested, “you would only have to pet me occasionally”. I blew him a kiss. “At least let me be your bicycle repair man!” he pleaded.
With my bike fixed I very much enjoyed my ride home. We all need to meet a Hector once in a while.
Tripoint
Dutch newspaper, handmade French matzot and coffee (assembled in) Switzerland.
Het einde van een telefoon (en tijdperk)
Jaren geleden gaf mijn maat, bijgenaamd Kees, mij haar gsm. “Het is een fijn toestel,” zei ze, “al zit een van de toetsen los.” Dolgelukkig was ik met mijn Siemens S55 en vooral met alle instellingen van Kees. Als ik ‘m aanzette, verscheen er een visje op het scherm dat achterna werd gezeten door een haai. Ontving ik een sms, dan hoorde ik de tune van de Pink Panther. De Nederlandse simkaart werd vervangen door een Taiwanese en die weer door een Franse. Maar de haai en de Pink Panther bleven.
Het toestel doorstond de tand des tijds. Eerst viel de toets die al los zat eraf, toen een voor een de andere toetsen en vervolgens de voorkant van het toestel. Een bericht samenstellen vereiste enige handigheid maar daar stond tegenover dat ik nooit bang was dat iemand mijn gsm zou jatten. Regelmatig verbijsterde ik blitse smartphonebezitters met het rafelige toestel. Mijn gsm werd een statement: consumindering, no logo, soberheid.
Maar nu is het tijd om afscheid te nemen. Mijn gsm gaat naar de recycling, ter compensatie voor de kinderarbeid die nodig was voor de schitterende telefoon die ik van een lieve vriend kreeg. Zal die iphone ook 9 jaar trouwe dienst gaan bewijzen?
Hap, zei de hond
De keurige reputatie van onze honden heeft een paar weken geleden schade opgelopen. Terwijl wij met een buurtgenoot aan het praten waren, liep haar tienjarige dochter op de honden af. Sibbel, die blind is aan een oog, zag haar niet aankomen en schrok. Hap, zei de hond. Het buurmeisje had slechts een kleine wondje op haar been en haar moeder was vol begrip voor de situatie. We kochten de schrik af met chocolade en een cadeaubon. Voor Sibbel introduceerden we meer discipline. Maar vanaf dat moment stonden onze honden in de buurt bekend als gevaarlijk. Oma’s tilden hun kleinkinderen op zodra ik met ze langs liep. De buurvrouw vroeg of we een hek konden plaatsen rond onze tuin. Haar zoon wilde Sibbel aangeven bij de burgemeester.
En toen kwam Camille aan de deur. De achtjarige dochter van de lokale boer was niet onder de indruk van onze honden. Vergeleken met de boze koeien en valse waakhonden die zij kende, waren het dotjes. Of ze ze mocht uitlaten? Ik deed Sugar aan de lijn en liep met Camille de straat op en neer. De dagen daarop liet ze de honden een voor een uit. Ze gaf een Franse draai aan hun commando’s (“Siebel, siet!”) en de honden gingen voor haar door het stof.
Camille’s enthousiasme over haar wandelingen met de honden werkte aanstekelijk. Tot mijn verassing wilde het verwonde buurmeisje mee. De meiden lieten de honden uit in de straat, steggelend over wie welke hond mocht vasthouden, en gingen met mij mee op lange wandelingen. Vervolgens werden onze honden gereserveerd door andere buurkinderen: Camilles vriendin Aiko, Clara met haar nichtje Manon, Ines en haar zusje Ambre. De zevenjarige Emma wilde alleen in de buurt van de honden komen als ze daarna haar handen kon wassen, in verband met hun “microbe” (bacteriën).
Inmiddels is het paasvakantie. Diverse malen per dag gaat bij ons de bel en staan clubjes kinderen voor de deur. De buurvrouwen lijken opgelucht hun kinderen even kwijt zijn. Ik houd de honden goed in de gaten, maar die zijn slechts dolblij met alle aandacht, knuffels en kusjes. En hun reputatie? Die is uitstekend.
Demonstreren in het Frans
Mijn 74-jarige moeder kwam op bezoek en liep in Genève mee met een demonstratie tegen kernenergie. “Liever leven dan plutonium” staat er op haar bord.
Kassa
Ferney is een slaperig Frans dorp enkele kilometers ten noorden van Genève. De claim to fame van de plaats is dat Voltaire er enkele jaren heeft gewoond. Men hoopte dat dat toeristen zou trekken, maar de Frane filosoof heeft de lokale middenstand erg teleurgesteld. Het dorp heeft drie supermarkten voor Zwitsers die er goedkoop (en illegaal) hun inkopen doen. Er is een gezellig café (Express) en een café waar we niet komen (Du Soleil). Verder is er elke zaterdag een markt met lelijke kleding, dure groente en vettige churro’s. En Ferney heeft Émile.
Harde bewijzen heb ik er niet voor, maar ik vermoed dat de meerderheid van de bezoekers van Ferney de plaats aandoet voor de kassamedewerker van de natuurvoedingswinkel. Émile is lang, zwart, goedlachs en buitengewoon charmant. Hij kent alle vaste klanten bij naam en is op de hoogte van hun wel en wee. Velen van hen, zowel mannen als vrouwen, begroeten hem met drie zoenen. Maar Émile besteedt ook aandacht aan nieuwe klanten. Hij kijkt ze indringend aan, lacht zijn tanden bloot, houdt zijn hoofd schuin zodat zijn korte dreadlocks opzij vallen en zegt vriendelijk: “bonjour, comment allez-vous?”
Meerdere malen per week kom ik in de natuurvoedingswinkel en kan ik observeren welk effect Émile op zijn klanten heeft. Mensen die er argwanend voor het eerst naar binnen gaan, zie ik de winkel stralend verlaten. Mannelijke vaste klanten kloppen Émile even op z’n schouder voordat ze hun boodschappen gaan verzamelen, alsof hij een lachende boeddha is die geluk brengt. Dames gaan blozen naarmate ze Émiles kassa naderen. Ze vragen stotterend naar een obscuur product en buigen zich gelukzalig met Émile over ingrediëntenlijsten.
Zijn fans in de natuurvoedingswinkel hebben Émile op het idee gebracht zijn werkterrein te verleggen. Vorige week verklaarde hij dat hij eigenlijk geen kassamedewerker is, maar zanger. Émile heeft inmiddels een website, zingt in cafés en heeft zijn eigen CD in productie genomen. Op Facebook heeft hij al zes maal zoveel vrienden dan zijn woonplaats. Als Émile met zijn zang net zoveel succes heeft als met zijn kassawerk, gaat hij Ferney op de kaart zetten. Van Voltaire hebben we toch niets meer te verwachten.
The Seven Year Itch
Afgelopen zomer voerde ik een campagne om Geliefde opnieuw te versieren. Volgens de filmklassieker The Seven Year Itch vermindert de belangstelling voor monogamie na zeven jaar huwelijk namelijk. Ik maakte daarom cazpacho en sushi, sleepte witte biologische wijn aan en verwelkomde Geliefde aldus aan het einde van haar werkdagen op een picknickmat aan het meer van Genève. Baat het niet, dan schaadt het niet, dacht ik.
Na de verhuizing naar ons nieuwe huis liepen mijn versierpogingen op niets uit. Wekenlang droeg ik vieze kluskleding en serveerde Geliefde ’s avonds blikvoer op plastic borden. Geliefde had dan ook alleen oog voor de staat van de muren, plafonds en vloer.
Tot we op een avond, tijdens het uitlaten van de honden, bij een vijver kwamen. Er stond een hoog hek omheen waaraan borden hingen dat het Streng Verboden Toegang was voor Onbevoegden. De vijver was van de CERN, de Europese organisatie voor kernonderzoek. Vogels trokken zich daar niets van aan: over het water scheerden zwaluwen op zoek naar insecten.
Plotseling zag Geliefde dat een van de vogels te water was geraakt. Hulpeloos fladderde het met zijn vleugels, die steeds verder in de waterplanten verstrikt raakten. Dat ging Geliefde aan het hart. “We kunnen niets doen, het is de natuur,” probeerde ik nog.
Moeizaam klom ik over het hek heen, me bezerend aan de zeer pijnlijke punten. Ik belandde met mijn blote benen in bramenstruiken, waar ik doorheen moest om bij de vijver te komen. Toen ik tot mijn knieën in het water stond, me afvragend welke giftige stoffen er geloosd werden, schrok de vogel zo dat ‘ie naar de kant spartelde. Voorzichtig pakte ik de drenkeling op en gaf hem door het hek aan Geliefde. Ze droogde het vogeltje aan haar T-shirt waarna hij, enigszins onvast, wegvloog.
Jammerend klom ik weer over het hek en viel in de armen van Geliefde. “Je bent mijn held,” zei ze stralend. Mijn armen en benen zaten vol blauwe plekken en schrammen en mijn broek was gescheurd. Maar die Seven Year Itch heb ik mooi afgeweerd.
Mont Blanc, of de Dapperstraat
Voor de formaliteit heb ik, tijdens een motorrit in de Jura, enige tijd naar dit uitzicht op de Mont Blanc gestaard. Maar het is niet mijn ding, besneeuwde bergtoppen. Geef mij de grauwe, stedelijke wegen / De’in kaden vastgeklonken waterkant. Laat de Zwitsers het niet horen!
Vegetarische geschiedenis
Recensie van: Dirk-Jan Verdonk, Het dierloze gerecht. Een vegetarische geschiedenis van Nederland (Boom; Amsterdam 2009) ISBN: 9789085067115 Prijs: €29,50
Op 10 december 2009 kondigde minister Cramer aan dat de officiële diners van het ministerie van VROM voortaan vegetarisch zullen zijn. Vegetarisme maakt onderdeel uit van de omschakeling naar een duurzamer voedselpatroon en de minister wil daarin het goede voorbeeld geven. Dat dieren geen rol lijken te spelen in Cramers plantaardige keuze valt op na lezing van Het dierloze gerecht waarop Dirk-Jan Verdonk in april 2009 aan de Universiteit Utrecht promoveerde. In zes casestudies, die een chronologische en thematische indeling verschaffen, behandelt Verdonk de verschillende motieven voor vegetarisme. Zijn onderzoek richt zich in het bijzonder op het denken over de relatie tussen mens en dier.
In de algemene historiografie is weinig aandacht voor vegetarisme. De biografen van Ferdinand Domela Nieuwenhuis, de eerste casestudy, schreven het vegetarisme van de socialist eenvoudigweg toe aan soberheid en solidariteit met arbeiders die zich geen vlees konden permitteren. Verdonk laat echter zien dat dieren onderdeel uitmaakten van Domela’s conceptie van een rechtvaardige wereld. Hoe diepgeworteld zijn principes waren, wordt duidelijk uit hun effect op Domela’s sociale relaties in een tijd dat vegetarisme nog totaal onbekend was. Na 1880 werd vegetarisme in Nederland algemener, bijvoorbeeld onder christen-anarchisten. Zij stonden, eind 19e eeuw, een maatschappij voor gebaseerd op het ‘beginsel der liefde’ en waren tegen vivisectie en de consumptie van dierlijke producten.
De trots van vegetarisch Nederland was het succesvolle hotel-restaurant Pomona dat zich in 1913 in Den Haag vestigde. Aan de samenstelling van de menukaart gingen vele jaren van discussie over voedingsleer vooraf. Voor de vele gasten die nog niet voor het vegetarisme gewonnen waren, had het restaurant “fopworstjes”. Ook elders in Nederland werden vegetarische restaurants, pensions en sanatoria geopend en steeds meer reguliere restaurants hadden een vegetarische optie op de kaart. De vegetarische beweging vaarde wel bij de crisis en de soberheid van de jaren dertig, maar dat werkte uiteindelijk contraproductief. De vleesloze maaltijd werd met de oorlog geassocieerd; het ethische aspect van vegetarisme was duidelijk nog niet diep geworteld. De sluiting van Pomona tijdens de Tweede Wereldoorlog markeerde het einde van wat Verdonk “de eerste vegetarische golf” noemt.
Als vierde casestudy dient de visie op vlees van de protestgeneratie. Na de oorlog groeide de vee-industrie mee met de economie. De consumptie van dierlijke proteïnes was vanaf 1950 voor het eerst groter dan die van plantaardige. Tegelijk werd duidelijk dat het wereldvoedselprobleem daar niet bij gebaat was en dat de pesticiden van de reguliere landbouw schadelijk waren voor mens en dier. De thema’s werden opgepikt door Provo, maar voor een vegetarische levensstijl was die te tegendraads. Roel van Duijn begon in 1969 de kabouterbeweging die pleitte voor harmonie tussen mens en natuur en distributiepunten voor biologisch-dynamische producten introduceerde. Het netwerk van winkeltjes en bakkers die “kabouterbroden” verkochten, breidde zich snel uit. Over de verkoop van vlees verschilden de meningen, maar over het algemeen zagen de kabouters vlees als het noodzakelijke bijproduct van zuivelproductie. Desalniettemin zorgde de beweging voor een mentaliteitsomslag ten aanzien van voeding waarbij vegetarisme alleen te winnen had.
Tot de “goedvoedselbeweging” drong langzaam maar zeker door dat het leven van dieren in de vee-industrie in korte tijd ingrijpend veranderd was. In 1950 legde een kip 180 eieren per jaar; in 1980 waren dat er 280. De levensverwachting van vee daalde drastisch. Door antibiotica konden meer dieren op een kleinere oppervlakte worden gehouden en werden ze niet langer naar buiten gelaten. Slachterijen mechaniseerden zodat ze 11.000 dieren per uur konden verwerken. Trots vertoonde de vee-industrie de behaalde resultaten op landbouwmanifestaties waarop jonge vegetariërs zich organiseerden in organisaties als Lekker Dier. Ze voerden acties en verstrekten via de media informatie over de misstanden in de vee-industrie. Hoewel veel onderzoek in dienst stond van de landbouw, nam ook de kritiek uit wetenschappelijke hoek toe en maakten disciplines als dierpsychologie en ethologie opgang. En al namen onderzoekers geen moreel standpunt in, het publiek deed dat wel. Het aantal vegetariërs in Nederland nam toe van 10.000 in het midden van de jaren zestig tot zeker 100.000 in 1980. De landbouwsector begreep aanvankelijk weinig van de aantijgingen van dierenmishandeling en beschouwde het scharrelei, dat in 1975 de weg naar de supermarkt vond, als “gevaarlijk precedent”. Maar de consument begreep dierenleed evenmin: dierenwelzijn werd niet gedefinieerd met wat het beste was voor de dieren, maar hoe de vee-industrie er prettig uit zag voor consumenten. De overheid werkte niet mee om ethische richtlijnen te introduceren: integendeel, ze stimuleerde en subsidieerde de vee-industrie.
Omdat ludieke acties ten bate van dierenwelzijn in vee-industrie, jacht en proefdierlaboratoria hadden gefaald, kozen activisten vaker voor een niet geheel legale benadering. Tijdens de eerste officiële actie van het Dierenbevrijdingsfront in 1979 werden 12 honden bevrijd waarop TNO experimenten uitvoerde. De acties konden aanvankelijk op brede maatschappelijke steun rekenen. Dat veranderde toen, vanaf 2000, steeds vaker mensen, die direct of indirect verantwoordelijk waren voor dierenleed, in hun persoonlijke levenssfeer werden bedreigd. Het Dierenbevrijdingsfront had zich inmiddels omgevormd tot een verzamelnaam voor activisten die los van elkaar maar met een gedeeld ideaal sabotage pleegden. Infiltreren kon de overheid niet, onderhandelen met een centrale instantie evenmin en dankzij internet werd het frustreren van informatiekanalen lastig. Het lag voor de hand de voedingsbodem voor radicalisme weg te halen en de exploitatie van dieren aan te pakken, maar de overheid prefereerde een beleid waarbij ze dierenactivisten, ook als ze legaal opereerden, als terroristen presenteerde.
Het radicale dierenactivisme, ontbrand door de intensivering van de vee-industrie en een overheid wars van kritiek daarop, kwam voort uit dezelfde sentimenten over de relatie tussen mens en dier die vegetariërs eind 19e eeuw koesterden. Verdonk oordeelt echter dat het radicale dierenactivisme heeft gefaald omdat het de hele dierenbescherming schaadde. Het is de eerste steek die hij laat vallen in een boek dat verder het toonbeeld is van een goed proefschrift: duidelijk afgebakend, uitstekend onderzocht en boeiend geschreven. Met een voorganger als Verdonk is de auteur van een volgende vegetarische geschiedenis van Nederland niet te benijden.
Deze recensie is verschenen in het Tijdschrift voor Geschiedenis 123 (2010).
Indringer
Ik houd niet van vlieringen. Dat komt door de horrorfilm Paranormal activity. Een jong stel, Katie en Micah, wordt lastig gevallen door een spook. Het leidt Micah naar de vliering van hun huis, waar een foto van Katie als klein meisje blijkt te liggen. Aangezien het een nieuwbouwhuis is waarin ze nog maar kort wonen, kan die foto kan daar alleen op bovennatuurlijke wijze gekomen zijn. Het loopt in de film slecht af met Katie en Micah.
Ik stond daarom niet te springen de vliering van ons huis te bezoeken. Geliefde maakte in het plafond van onze slaapkamer een luik open en trok een metalen trap uit, die akelig piepte. Met een knijpkat (de normale zaklantaarns waren “toevallig” onvindbaar) kroop ik de vliering op. Terwijl mijn hand op volle toeren de knijpkat aandreef, scheen ik met de zwakke lichtstraal rond. Aan de spanten van het dak hingen een paar kleine wespennesten. Op de vloer lag een dikke laag isolerende glaswol. En daarop trof ik de sporen van een indringer.
In de hoek van de vliering was een bed van stro gemaakt. In een andere hoek lagen uitwerpselen. Ik nam foto’s, die Geliefde en ik uitgebreid bestudeerden. We hebben het bewijsmateriaal naar een expert gestuurd en zij heeft er een heel team op gezet. De uitslag kwam: op onze vliering heeft zich een marter gevestigd.
Marters zijn kleine roofdieren. Door hun prachtige bruine pels en lange, dikke staart eindigen ze nogal eens als bontjas. Desondanks zoeken ze nogal eens hun onderkomen bij mensen, vooral steenmarters. Ze hebben de reputatie nogal luidruchtig te zijn en laten bijvoorbeeld het autoalarm af gaan.
Op een nacht werden we wakker van gestommel boven ons hoofd. Onze poezen keken gespannen naar het luik van de vliering. In de huiskamer sloegen de honden aan. Het is het enige dat we van onze indringer hebben vernomen.
Vandaag vond ik niet ver van ons huis een aangereden steenmarter. Ik houd mezelf voor dat dit niet onze indringer is. Die heeft gewoon elders zijn intrek genomen. Misschien hield ‘ie ook niet zo van vlieringen.
Bewijsmateriaal
Het nest van, naar alle waarschijnlijkheid, een steenmarter op de vliering van ons huis.
Huishouden
Fit en uitgerust wakker geworden. Vandaag ga ik fijn aan mijn artikel werken! Eerst met de auto Geliefde naar haar werk brengen. Dan laat ik meteen de honden uit. En sprokkel aanmaakhout in het bos. Via hondenpoten verplaatst de bosgrond zich naar de achterbank van de auto, maar een kniesoor die daarop let! Thuis eerst de haard aanmaken. Daarvoor moet ik houtblokken uit de tuin halen. Meer modder, nu in de huiskamer. Maakt niet uit. De fik d’r in! Er staat een poes te miauwen voor de buitendeur. Deur open, poes eruit, deur dicht. De honden moeten gevoerd, daarna ben ik aan de beurt. Ik kan trouwens best ontbijten terwijl ik de afwas doe. Waarom miauwt die kat zo? Shit, kattenvoer op. Dat verwende beest kruipt maar voor de open haard. Hm, het vuur is uitgegaan. Geen punt, we beginnen opnieuw. Mijn god, wat stinkt het opeens. Iemand heeft de kattenbak gebruikt. Die moet nodig worden leeggeschept. En het bed moet echt afgehaald worden. Tjongejonge wat een stof, laat ik maar even stofzuigen. Oeps, de stofzuigerzak legen! Wat is die vuilnisbak vol, ik moet dringend glas en blik wegbrengen. Verdomme, is het vuur in de open haard weer uitgegaan?! De asla legen en het ruitje van de open haard schoonmaken. Er staat weer een kat te miauwen. Deur open, kat binnen, deur dicht. De telefoon gaat. Mijn moeder. Tijdens het telefoneren kan ik mooi een was vouwen. En lunchen! Heb ik net een fijne bak müsli gemaakt, stap ik met m’n voet in de poezenkots. Dat beest voelt gewoon dat ik nodig moet dweilen. Dan neem ik meteen de badkamer mee. En de WC. Wel Christus van Katwijk, is dat klotevuur nou weer uitgegaan? Laisse tomber, ik laat de honden uit en doe boodschappen. Telefoon van Geliefde, of ik haar op kom halen van haar werk. Terwijl ik kook, doet zij een was in de machine en maakt de haard aan. Zo, en nou wil ik met m’n vrouw op de bank en een kat op schoot TV kijken. Niets aan dat artikel gedaan vandaag. Morgen weer een dag.
Rosse buurt
Wie de gare van Genève verlaat en het drukke stationsplein oversteekt, bevindt zich in Paquis. Het is een van de weinige levendige wijken van de stad maar heeft niet zo’n best aanzien. In de smalle straten vind je kleine kruidenierswinkels en exotische restaurants. En hoeren, heel veel hoeren, want Paquis is de rosse buurt van Genève.
Geen geschikte plek voor het uitproberen van een LAT-relatie, zou je denken. Desondanks was Paquis een half jaar de thuishaven van Geliefde toen zij aan haar nieuwe baan in Zwitserland begon en ik achterbleef in Zuid-Frankrijk. In de weekenden waren we samen: soms in onze rustieke maison de village in Zuid-Frankrijk, soms in ons gehorige appartement in het hartje van Paquis.
Om Geliefde te bezoeken, moest ik mijn best doen. Na vijf uur op de snelweg sloot ik me in Paquis aan bij een lange rij auto’s die in slakkengang het aanbod van de bordelen passeerde. Dan was het wachten tot een van de klanten klaar was en weer een parkeerplaats vrij kwam. Tenslotte moest ik mij langs de schaargeklede werkneemsters van het Golden Sex Center wringen, waarboven zich het appartement van Geliefde bevond.
In onze portiek vonden de onderhandelingen met potentiële klanten plaats. Als ik passeerde met boodschappentassen vol sojayoghurt en biologische prei, kreeg ik ongewild mee wat de plannen waren en hoeveel dat zou gaan kosten. Voor onze tweepotige hond Sugar maakten de dames een uitzondering. Zij werd innig tegen een siliconen boezem gedrukt en hoefde niets te betalen.
Op de dag dat we Paquis verlieten, stond ik de verhuizers op te wachten in een oversized tuinpak dat onder de verfvlekken zat. Tussen alle dames in netkousen en latex voelde ik me een lesbisch icoon. De klandizie zag dat anders. Een Pakistaan fietste langs en siste: “Combien? Hoeveel?” Ik meende hem verkeerd te hebben verstaan. Even later stopte een grote BMW en de keurige bestuurder stelde dezelfde vraag. Een derde, kritische belangstellende (“je bent slank, mangez un peu“) sloeg op de vlucht voor een passerende politieagent. Die zag mijn onthutste gezicht en schudde somber zijn hoofd. “Vive Paquis!”
Sneeuw
Onze hond Sugar. Misschien moeten we de wielen door ski’s vervangen.
Critial Mass
Genève ligt bekneld tussen bergketens en het meer en wordt doorkruist door een rivier. Heel rustiek, maar het betekent dat alle verkeer over enkele wegen moet. Elke ochtend en avond staat het verkeer in en rond Genève muurvast. Het domineert de openbare ruimte en zorgt voor luchtvervuiling, herrie en stank.
De Critial Mass is een initiatief uit San Francisco dat wereldwijd ruimte en aandacht eist voor milieu- en mensvriendelijke vervoersmiddelen. In navolging daarvan verzamelen zich in Genève elke laatste vrijdag van de maand, tijdens de avondspits, een honderdtal mensen voor een tocht door de stad. Het is exclusief voor la mobilité douce: mountainbikes, roestige wrakken, elektrische fietsen, BMXen, racefietsen, 1 wielers en fietsen waarvan het zadel twee meter hoog zit. Andere deelnemers zijn op een step, skateboard of skeelers. Sommigen dragen fluorescerende kleding en anderen zijn verkleed, als oud dametje bijvoorbeeld met plooirok en hoofddoek.
Ik heb voor het eerst deelgenomen aan de Critical Mass van Genève. De stoet blokkeerde het gemotoriseerde verkeer en nam vervolgens bezit van de belangrijkste verkeersaders van de stad. Op de Mont Blanc brug, een zesbaansweg waar je als fietser gewoonlijk een smalle strook moet delen met wandelaars, ging de optocht over de drie rechter rijstroken. Het uitzicht op het meer en de architectuur van de stad was spectaculair. Op twee grote kruispunten hield de stoet stil, werd een fietskar met muziekinstallatie geparkeerd en begon een spontaan dansfeest.
Automobilisten reageerden alsof ze water zagen branden: zoveel fietsen, zomaar op de rijweg, voor het milieu nog wel! Sommige deelnemers probeerden met automobilisten een gesprek aan te knopen over la mobilité douce en deelden flyers uit. Een jongen op een skateboard deed lippenstift op en liet kusjes achter op autoruiten. In een geval kwam een automobilist achter zijn stuur vandaan en begon in het wilde weg fietsers te slaan. Road rage: alsof we nog een reden nodig hebben om de auto wat vaker te laten staan.
Elders in de wereld heeft de Critical Mass ludiekere navolging gekregen. Bij een van de varianten wordt fietsen in je blootje aangemoedigd. De naam van dit initiatief? Critical Ass natuurlijk.
Vetbollen
De vetbollen in onze tuin trekken tientallen vogels. Vanuit de verwarme woonkamer houden Donut en Taaitaai de boel in de gaten.
Abklinken
Het kabinet Rutte wil in de grondwet laten vastleggen dat Nederlands de officiële landstaal is. Dit om er zeker van te zijn dat men met die taal altijd in Nederland terecht kan. Als de Vikingen ooit terugkomen kunnen ze Nederlanders dus niet verplichten om een Scandinavische taal te spreken. Visionair beleid!
Het is maar de vraag of mijn Nederlands tegen die tijd nog toereikend is. Sinds ik buiten de landsgrenzen woon, maak ik vrijwel uitsluitend gebruik van Engelstalige media. Voor veel actualiteiten ken ik daarom niet de Nederlandse termen: ik heb het dus over de Ierse bailout en de Birmaanse pro-democracy beweging. Van Geliefde hoef ik geen hulp te verwachten. Ze spreekt me regelmatig aan in het Engels omdat dat de voertaal op haar werk is. Bovendien heeft ze jarenlang in de VS gewoond waar ze interessante Angelsaksische zinsconstructies van heeft overgehouden, zoals “passeer mij het zout” en “dat maakt geen zin”.
Inmiddels is Engels niet langer mijn eerste vreemde taal. Ik sprak nauwelijks Frans toen ik, drie jaar geleden, begon met de kunstacademie. Aangezien ik acht uur per dag omringd werd door les Francophones, veranderde dat snel. Het begon met Franse scheldwoorden. Vervolgens merkte ik de ondertiteling bij Franse films niet meer nodig te hebben. En laatst vroeg een Franse collega van Geliefde zelfs of ik tweetalig, Nederlands en Frans, was opgevoed.
Sinds ik me inspan voor een Zwitserse NGO heeft mijn Babylonische spraakverwarring een nieuwe dimensie gekregen. Onze landelijke meetings zijn namelijk geheel tweetalig: de meerderheid van de Zwitsers spreekt immers Duits. Mijn Duits is roestig, maar als puber heb ik die taal ijverig geleerd omdat ik tot over mijn oren verliefd was op mijn lerares Duits. Onder invloed van het zangerige Zwitserduits maakte ik tijdens de meeting mijn aantekeningen dan ook in mengselmoes van Frans, Engels en Duits.
Mijn broer, voormalig docent Nederlands, merkte laatst streng op dat mijn Nederlands hard achteruit gaat. Ik heb beterschap beloofd. Zo zal ik de belangrijkste nieuwe Nederlandse woorden, geselecteerd door Van Dale, uit mijn hoofd leren. Ik ben al begonnen met “abklinken” en “bestuursobesitas”. Geloof me, ik voel me een echte buitenlander.
De wereld beweegt
In de VS hebben hervormingen in de gezondheidszorg en maatregelen om het land uit de economische crisis te helpen een protestbeweging uitgelokt. De Tea party wordt geleid door bizarre persoonlijkheden zoals de evangelische activist Christine O’Donnell die gelooft dat homoseksuelen via AIDS-voorlichting pubers proberen te rekruteren. Waar het mensen als zij om gaat, is de groeiende macht van de federale regering ten koste van individuele verantwoordelijkheid en vrijheid. Onder Barack Obama dreigt Amerika een welvaartsstaat te worden, aldus de Tea party.
Aan de andere van de Atlantische Oceaan is juist een beweging op gang gekomen tegen de afbraak van die welvaartsstaat. Zodra Sarkozy voorstelde om de pensioengerechtigde leeftijd voor werknemers in de publieke sector te verhogen van 60 naar 62 jaar, kwamen de Franse vakbonden in actie. Demonstraties werden georganiseerd, rellen braken uit en in allerlei sectoren werd gestaakt. De rest van de burgers ervoer de consequenties: het openbaar vervoer lag in veel plaatsen plat, vuilnis werd niet opgehaald en door blokkeringen van olieraffinaderijen dreigde een tekort aan benzine.
Gouden tijden braken aan voor Les Rousses, een dorp in de Jura dat normaliter alleen tot leven komt tijdens het skiseizoen. Terwijl de pompstations in onze regio al zonder benzine zaten, was het bergdorp nog goed bevoorraad. “Men komt hierheen van heinde en verre,” zei de caissière van het lokale pompstation stralend. Dan zou ze wel veel mopperende klanten hebben, suggereerde ik. Ze schudde haar hoofd. “Iedereen is solidair met de actievoerders,” zei ze stellig. Ze heeft gelijk: de Fransen die ik ken, ondergaan de stakingen gelaten.
Hopen de Fransen erop dat de regering van Sarkozy omver wordt geworpen? Denken ze dat de overheid ertoe kan worden overgehaald om de zorg voor de burgers weer haar eerste prioriteit te laten zijn? Integendeel. De tijdens zijn veranderd, le monde bouge. De staat van de economie vereist een soberheid en inzet waarvoor Fransen zich, in toenemende mate, persoonlijk verantwoordelijk voelen. Tot solidariteit met les tea partiers zal het echter niet komen. Fransen zullen de afbraak van hun welvaartsstaat niet zonder slag of stoot accepteren. Zeker niet als dat gepaard moet gaan met het drinken van thee.
Buurvrouw
Met de aanschaf van ons nieuwe huis zijn we, ongewild, lid geworden van een exclusieve club. We wonen namelijk op een kavel, een lot, dat onderdeel vormt van een groep huizen, een lotissement. Officieel moeten onze buren toestemming geven als we iets veranderen aan ons lot, bijvoorbeeld als we ons huis een andere kleur willen geven. Gelukkig houdt niemand zich aan die regels. Maar er heerst wel degelijk een gevoel van bondgenootschap in ons lotissement.
Voorzitter van onze club is Madeleine. Met haar man houdt ze achter een rij uitstekend verzorgde geraniums de boel in de gaten. Madeleine weet wie te hard rijdt, wie zijn huis niet onderhoudt en welke kat bij welk huisnummer hoort. Die kennis deelt ze graag en zodoende fungeert ze als de lokale BVD.
Madeleine is oma en gedraagt zich zo. Buurvrouw Eline daarentegen verzet zich hevig tegen de uiterlijke kenmerken van haar (gevorderde) leeftijd. Ze is geblondeerd, gebronsd en opgetut. Wanneer ze langsrijdt in haar Skoda, met de radio hard aan, roept ze koket “coucou”. Ik zag haar laatst in een negligé en op naaldhakken onderhandelen met een nogal onthutste aannemer.
Onze directe buurvrouw is Hongaars. Ze is gescheiden en deelt twee kinderen met haar ex. Aanvankelijk was ze niet blij met onze komst. Ze dacht namelijk dat onze honden haar kinderen zouden opeten. Toen zag ze een driejarig meisje onze honden koeioneren; sindsdien is de relatie met haar stukken beter.
De buurvrouw aan de andere kant veracht ons, zoals ze het hele leven veracht. Ik zie haar regelmatig volle wasmanden door de tuin smijten. Misschien is ze boos omdat haar man naar kantoor gaat in een grote SUV en zij ’t moet doen met een minuscule Clio. Of ze wordt tot waanzin gedreven door haar drie kinderen, met name door haar zesjarige dochter Le-a. Nee, niet Lea, maar Le spatie a. Ik zou ook gek worden van een kind met zo’n naam.
“Het maakt ook niet uit of je koopt, kraakt of huurt,” zingt Brigitte Kaandorp, “want buurvrouw is steeds in de buurt.” Maar dat is in Nederland. In Frankrijk zijn de buurvrouwen gewoon je lot.
De kift
Twee Zwitsers maken een wandeling. Plotseling draait een van hen zich om en vertrapt een slak. “Hij irriteerde me mateloos,” legt de Zwitser uit, “want hij achtervolgde ons al een half uur!” Volgens Fransen, van wie deze mop afkomstig is, zijn Zwitsers traag en dom. Ze zijn bovendien allemaal stinkend rijk. Wat is, volgens Fransen, het verschil tussen rijke en arme Zwitsers? Een arme Zwitser moet zelf zijn Mercedes wassen. “Je kan Zwitsers gewoon niet serieus nemen,” zei een vriend. “Ze zijn geobsedeerd door regeltjes.”
Zwitsers voelen, op hun beurt, diepe minachting voor Fransen. “U bent niet in Frankrijk!” beet een Zwitser me toe toen ik mijn auto (met Frans kenteken) creatief parkeerde in Genève. Volgens Zwitsers zijn Fransen chaotisch, inefficiënt en heethoofdig. Dat Frankrijk daardoor naar de knoppen gaat, is tot daaraan toe; in Zwitserland dienen Fransen zich echter aan te passen. Dat maken ze hen ze op een weinig subtiele manier duidelijk. “We leven hier volgens de Zwitserse regels,” werd een bejaarde Française verteld. “Dus na tienen geen lawaai meer!”
Het dieptepunt in de precaire verhouding tussen Fransen en Zwitsers was de arrestatie, in september 2009, van Roman Polanski. Jarenlang reisde de filmproducent met een Frans paspoort en een wild seksueel verleden probleemloos door Europa. Maar toen de VS aan Zwitserland vroegen om zijn uitlevering, werd Polanski prompt op de luchthaven van Zurich gearresteerd. Frankrijk was en rep en roer. “Zwitsers zijn niet te vertrouwen,” vatte een van de meest beluisterde radiostations het samen. “In de Tweede Wereldoorlog stalen ze het geld van slachtoffers van Hitler; nu arresteren ze een onschuldige kunstenaar.”
Ook als het gaat om meer onschuldige zaken kunnen de gemoederen tussen de twee nationaliteiten hoog oplopen. Laatst nog, op een concert van Supertramp in Zwitserland. “Bonsoir Genève” begon de saxofonist van de Britse band veelbelovend. Luid gejuich van het publiek, dat bestond uit Zwitsers en Fransen. “Zwitserland is erg sophisticated”, vervolgde Supertramp. “Jullie maken uitstekende horloges!” Alleen de Zwitserse helft van het publiek applaudisseerde. “En heerlijke chocolade!” Om ons heen begonnen Fransen sarcastisch te lachen. “En Zwitserse wijn is ook al zo lekker!” Het was het startsein voor een fluitconcert door de Fransen. Stupid little dreamer!
Troost
Mijn vader is niet meer. Hij viel van zijn fiets en overleed anderhalve dag later aan een hersenbloeding. Totale verbijstering en immens verdriet volgden. En anekdotes, want Pieter was, op z’n zachtst gezegd, markant: een verstrooide classicus, wars van conventies en met een onnavolgbaar gevoel voor humor. Hij kon ook brutaal en lastig zijn, dat liet ik hem dan ook weten. Daar stond tegenover dat ik zijn eigenzinnigheid enorm bewonderde. En dat heb ik hem niet genoeg laten merken.
Medeleven wist me niet altijd te bemoedigen. “Hij is in het harnas gestorven”. Inderdaad, Pieter was niet bepaald klaar voor de dood. Hij was met vanalles bezig, van een vertaling van Galenus tot een Leids Kroegenboek. Hij genoot van het leven. “Een lijdensweg is hem bespaard gebleven”. Al zou het gepaard zijn gegaan met pijn of ongemakken, ik had hem graag nog een tijdje in mijn leven gehad. Daar ben ik egoïstisch genoeg voor.
Andere troost sloeg als een warme deken om me heen. Van mijn broer, die mijn vader in het ziekenhuis verliet om mij af te halen van Schiphol. Van mijn moeder, die me een prachtige ketting gaf, door Pieter ontworpen. Van studiegenoten, die ik in geen jaren meer sprak, maar wel naar de uitvaart kwamen. Van vrienden, die gewoon zeiden dat het klote was en bier met me gingen drinken. En bovenal van Geliefde, die mijn hand pakte en me door puinhopen van verdriet loodst.
Zoals elke nacht droomde ik vannacht over Pieter. De setting was een bijeenkomst van Frons, een club van Leidse classici. Met mijn moeder luisterde ik naar sprekers die herinneringen ophaalden aan Pieter en hem roemden. Plotseling stond mijn dode vader tussen ons. Hij zei het te betreuren dat je moest sterven om zoveel positiefs over jezelf te horen. Mijn moeder onderbrak hem en begon een lang betoog. Bang dat ik de kans niet meer zou krijgen, zei ik dwars door haar verhaal en ten overstaan van het hele publiek: “papa, ik hou van je”. Mijn vader keek me aan. “Dat weet ik,” zei hij, “dat weet ik”.
Een tweede huis in Frankrijk
Geliefde heeft een nieuwe baan. Na een half jaar forensen tussen Geneve en onze woonplaats in Zuid-Frankrijk werd het tijd om te verhuizen. Nou is Zwitserland uitstekend voor goedbetaald werk en ontspannende vakanties, maar ik heb niet de behoefte er te wonen. Zwitsers houden van melkchocolade, kaasfondue en jodelen. Het is er verboden op zondag de was op te hangen en je mag ook niet poëzie reciteren tijdens het skiën. In bepaalde delen van het land hebben vrouwen pas sinds 1990 stemrecht. Bovendien is Zwitsers vastgoed onbetaalbaar.
Geliefde en ik gingen daarom op zoek naar een huis in de Franse departementen rond Geneve. Daar belandden we bij nieuwbouw, rustiek gelegen aan de “Autoroute Blanche”; bij een prachtige woning uit 1940 die sindsdien niet was gerenoveerd en bij heel veel Hans-en-Grietje-huisjes op hoge bergtoppen. Ik was, met terugwerkende kracht, opgelucht dat we in Zuid-Frankrijk het eerste huis dat we bezichtigden, hebben gekocht.
Maar toen vonden we een huis het Franse dorpje Versonnex, schilderachtig gelegen onderaan de bergen van de Jura. Het voldeed aan alle eisen: het was ruim en licht, met een garage om in te sleutelen en grote ramen om achter te lezen. Voor onze tweepotige hond was er een tuin zonder trappen. Het lag op fietsafstand van het werk van Geliefde maar ook van de bioscopen en theaters in Geneve. Luchthaven en treinstation waren om de hoek. De grens lag er op enkele honderden meters en we konden dus profiteren van het beste van twee landen: bossen zonder zwerfvuil in Zwitserland terwijl we met een gerust hart de snelheidslimiet konden overschrijden op de Franse wegen. Bingo!
Ik was al bijna vergeten waarom we ooit naar Zuid-Frankrijk waren verhuisd, toen ik op ons nieuwe adres een folder met aanbiedingen van sneeuwkettingen ontving. Verontrustend constateerde ik dat overal in het dorp grote stapels brandhout verschenen. En onze katten vond ik steeds vaker kleumend op de bank. Ik heb het koele aspect van onze nieuwe woonplaats enige tijd moedwillig verdrongen, maar nu de Mont Blanc elke dag iets witter is, kan ik er niet meer onderuit. Het wordt hier koud. Daar koop je dan een tweede huis in Frankrijk voor.
